Wat was er eerder, de kip of het ei?

Er zijn vragen die men stelt teneinde een antwoord te verkrijgen, en er zijn vragen die men stelt teneinde te kennen te geven dat er geen antwoord bestaat. Deze vraag geldt, in het spraakgebruik althans, als de zuiverste vertegenwoordiger van de tweede soort: men werpt haar op tafel wanneer het gesprek in een kring is gaan lopen, en niemand aan die tafel verwacht nog dat zij openspringt. Zij is het zinnebeeld van de onbeslisbaarheid zelf geworden, de slang die haar eigen staart verorbert en daarmee ophoudt te zijn wat zij was. Des te wonderlijker is het dat zij beantwoord is.

Over de eenstemmigheid, die zeldzamer is dan het antwoord zelf

Want beantwoord is zij, en niet aarzelend. Wetenschappelijk gezien was het ei er eerder. Zo luidt het oordeel, en men zoeke er geen slag om de arm in die er niet is. De evolutiebiologen, dat gezelschap dat het ontstaan der soorten tot zijn dagtaak heeft verheven, zijn het hierover eens; en zeldzamer nog dan hun eensgezindheid is de reikwijdte daarvan, want zij zijn het eens ongeacht hoe men de vraag precies benadert. Men mag haar ruim nemen of eng, men mag haar wenden en keren zoals men een steen in de hand keert, en telkens rolt hetzelfde antwoord eronder vandaan. Laat ons die twee benaderingen achtereenvolgens langsgaan, niet omdat het nodig is, maar omdat het kan.

Over het ei in het algemeen, en over de duizelingwekkende ouderdom daarvan

Neemt men de vraag ruim, dan gaat zij over het ei als zodanig: het ei als categorie, het ei als vorm, het omhulsel dat het wordende van de wereld gescheiden houdt zolang het worden duurt. En dan is het antwoord van een bijna beledigende ruimte. Eieren werden honderden miljoenen jaren geleden reeds gelegd, en gelegd werden zij door vissen. Honderden miljoenen: men leze het langzaam, want het is een getal van die orde waarin de menselijke voorstelling haar houvast verliest zoals de zwemmer de bodem verliest. En verlangt men uitdrukkelijk de schaal, die harde begrenzing waarmee het ei zich van de wereld afscheidt, dan is ook daaraan voldaan: eieren met een schaal werden gelegd door reptielen en door dinosauriërs. Dat alles lang voordat er vogels bestonden. Laat staan kippen. De kip is in dit gezelschap een laatkomer, iemand die de zaal betreedt wanneer het feest reeds honderden miljoenen jaren aan de gang is en die vervolgens de vraag opwerpt wie hier het eerst was.

Over het allereerste kippenei, en over de voorouder die geen kip was

Maar men kan de vraag ook eng nemen, en de strenge lezer zal dat willen, want met een ei in het algemeen is hij niet tevreden. Hem gaat het om het kippenei, om dat ene allereerste kippenei, en om de vraag wat daar dan aan voorafging.

Welnu. De eerste echte kip, in de plechtige tweetaligheid der geleerden Gallus gallus domesticus geheten, ontstond uit een voorouder die zelf nog geen kip was: een proto-kip, dat wil zeggen een wezen dat de kip zo dicht genaderd was dat het haar nog net niet was. En toen voltrok zich het volgende, en het voltrok zich zonder enige plechtigheid, zoals het gewichtigste zich pleegt te voltrekken. Bij de voortplanting van twee proto-kippen deed zich een genetische mutatie voor. Daaruit ontstond een bevruchte cel, en die cel groeide uit tot het allereerste kippenei. En uit dat ei kroop, te zijner tijd, de eerste echte kip.

Over het leggen en het gelegde, die niet hetzelfde zijn

Hier nu ligt de knoop, en hier wordt hij ook doorgehakt. Het organisme dat dat ei legde was zelf geen kip. De inhoud van dat ei was dat wel. Men leze die twee zinnen naast elkaar en late de wrijving ertussen even staan, want daarin schuilt de hele zaak: de schaal behoorde aan het oude, het binnenste behoorde aan het nieuwe, en tussen die twee liep de grens die wij achteraf een soort zijn gaan noemen. Zo bestond er een kippenei voordat er een kip bestond, en werd het gelegd door een dier dat de naam niet toekwam. Het ei was er dus eerder.

Slotsom

Ziedaar het antwoord, in beide maten gesneden en beide keren hetzelfde. Neemt men het ei in het algemeen, dan werd het honderden miljoenen jaren geleden al gelegd door vissen, en werd het ei met een schaal gelegd door reptielen en dinosauriërs, ruim voor de vogels en dus nog ruimer voor de kippen. Neemt men het kippenei in het bijzonder, dan ontstond dat uit een genetische mutatie bij de voortplanting van twee proto-kippen, en kroop de eerste Gallus gallus domesticus eruit tevoorschijn. In beide gevallen: het ei. En wie zich hier aangekomen afvraagt waarom een vraag die het onbeantwoordbare moest verbeelden zoveel woorden nodig had om beantwoord te worden, stelt de enige vraag die deze rubriek werkelijk openlaat.